Mỗi khi đi đổ xăng, bạn có thắc mắc tại sao giá lại tăng vọt so với tuần trước? Hay trên các bản tin tài chính lúc 7 giờ tối, chuyên gia luôn bàn luận sôi nổi về sự tăng giảm của giá dầu thế giới? Chìa khóa để giải mã những hiện tượng này nằm ở một khái niệm cực kỳ quen thuộc: dầu Brent là gì. 

Nghe có vẻ vĩ mô nhưng thực chất, loại "vàng đen" này đang âm thầm tác động trực tiếp đến túi tiền đi chợ và cả tài khoản chứng khoán của bạn mỗi ngày. Hãy cùng Cú Thông Thái phân tích khái niệm này và tìm hiểu những yếu tố nào đang làm giá dầu tăng vọt nhé!

1. Dầu Brent là gì? 

Nếu coi thị trường năng lượng là một vương quốc, thì dầu thô chính là "Vàng đen" thống trị, và trong đó, dầu Brent nắm giữ ngôi vị "Nữ hoàng". Dầu Brent là gì? Dầu Brent (Brent Crude) thực chất là một phân loại dầu thô ngọt nhẹ, được khai thác chủ yếu tại 4 mỏ dầu lớn thuộc khu vực Biển Bắc (North Sea) bao gồm: Brent, Forties, Oseberg và Ekofisk (thường được gọi chung là BFOE). 

Mặc dù có nguồn gốc từ vùng biển nằm giữa Anh và Na Uy, dầu Brent không chỉ loanh quanh ở châu Âu mà đã vươn lên trở thành thước đo tiêu chuẩn (benchmark) cho khoảng 60% lượng dầu thô được giao dịch trên toàn thế giới, đặc biệt là tại các thị trường châu Âu, châu Á và châu Phi.

Tại sao dầu Brent lại "có giá" đến vậy?

Sự đắt giá của dầu Brent đến từ chính "phẩm chất" tự nhiên của nó. Giới chuyên môn thường miêu tả dầu Brent bằng hai từ: "Nhẹ" và "Ít lưu huỳnh".

• Nhẹ (Light):

Nghĩa là tỷ trọng của nó thấp, rất dễ bay hơi. Điều này giúp dầu Brent cực kỳ lý tưởng để tinh chế ra các loại nhiên liệu mang lại lợi nhuận cao như xăng, dầu diesel và nhiên liệu phản lực (dùng cho máy bay).

• Ít lưu huỳnh

Hàm lượng lưu huỳnh trong dầu Brent rất thấp (chỉ khoảng 0,37%). Lưu huỳnh thấp giúp quá trình lọc dầu diễn ra dễ dàng hơn, ít tốn kém chi phí xử lý hóa học và thân thiện với môi trường hơn. Nói một cách dí dỏm, dầu Brent giống như một miếng thịt bò Kobe hảo hạng: ít mỡ, nhiều nạc, dễ chế biến thành các món ăn đắt tiền. Chẳng trách mà cả thế giới đều khát khao sở hữu nó!

2. So sánh Dầu Brent và Dầu WTI – Ai mới là "Trùm cuối"?

Nếu bạn hay đọc tin tức tài chính, chắc chắn bạn sẽ thấy dầu Brent luôn đi cặp với một người "anh em" khác là dầu WTI. Cả hai đều là tiêu chuẩn giá dầu toàn cầu, nhưng chúng lại "mỗi người một vẻ". 

Hãy cùng xem bảng so sánh dưới đây để thấy sự khác biệt:

Tóm lại: 

Dầu WTI giống như một "anh hùng nội địa" của nước Mỹ, còn dầu Brent mới thực sự là "công dân toàn cầu". Việc dầu thô ngày càng cạn kiệt, kết hợp với tính thanh khoản toàn cầu khổng lồ, khiến dầu Brent trở thành tài sản có tác động trực tiếp đến GDP của hầu hết các quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam.

3. Phân tích chuyên sâu: Những yếu tố làm tăng giá dầu Brent?

Thị trường dầu mỏ là một bàn cờ khổng lồ mà ở đó giá dầu Brent không tự nhiên tăng hay giảm. Nó bị giật dây bởi những thế lực và quy luật cực kỳ mạnh mẽ dưới đây.

3.1. Quy luật Cung - Cầu: Cuộc chiến muôn thuở của nền kinh tế

Đây là quy luật kinh tế cơ bản nhất, nhưng lại có sức mạnh tàn phá khủng khiếp nhất. Dầu Brent là "máu" của mọi ngành công nghiệp: từ vận tải, logistics, sản xuất nhựa, phân bón đến mỹ phẩm.

• Khi Cầu vượt Cung (Giá tăng)

Nền kinh tế thế giới phục hồi, các nhà máy hoạt động hết công suất, máy bay cất cánh liên tục, tàu biển chở hàng tấp nập. Lúc này, nhu cầu nuốt chửng những thùng dầu khổng lồ khiến giá dầu Brent bị đẩy lên tận mây xanh.

• Khi Cung vượt Cầu (Giá giảm)

Dấu hiệu dễ thấy nhất chính là trong đại dịch Covid-19 (năm 2020). Cả thế giới bị phong tỏa, máy bay nằm đắp chiếu, nhà máy đóng cửa. Nhu cầu sử dụng dầu tụt dốc không phanh. Dầu bơm lên không có chỗ chứa, nguồn cung ứ đọng khiến giá dầu Brent sụt giảm thê thảm. Tuy nhiên, ngay sau khi dịch được kiểm soát và cuộc sống bình thường mới quay lại, giá đã bứt tốc tăng trở lại cực kỳ ngoạn mục.

3.2. Mẹ Thiên Nhiên "đỏng đảnh": Yếu tố Thời tiết

Bạn có tin rằng một cơn bão ở nửa vòng trái đất có thể làm bát phở sáng nay của bạn đắt thêm 5 nghìn đồng? Đó là sự thật. Hoạt động khai thác dầu Brent bị chi phối rất mạnh bởi yếu tố thời tiết.

• Bão lũ và thiên tai

Các giàn khoan dầu Brent nằm chơ vơ giữa Biển Bắc. Khi có những cơn bão lớn đi qua, các công ty năng lượng buộc phải sơ tán công nhân và đóng cửa giàn khoan để đảm bảo an toàn. Việc ngưng trệ này làm đứt gãy nguồn cung đột ngột, khiến các nhà giao dịch hoảng loạn mua vào, đẩy giá dầu tăng cao.

• Mùa đông khắc nghiệt

Ở các quốc gia phương Tây (châu Âu, Bắc Mỹ), dầu được tinh chế thành dầu sưởi (heating oil). Khi các chuyên gia khí tượng dự báo một mùa đông lạnh giá kỷ lục, nhu cầu tích trữ nhiên liệu sưởi ấm của người dân và doanh nghiệp tăng đột biến. Nguồn cung không kịp đáp ứng một nhu cầu khổng lồ trong thời gian ngắn sẽ làm giá dầu Brent "bỏng tay".

3.3. Trò chơi bập bênh với "Ông lớn" Đồng USD

Dầu thô trên toàn thế giới được định giá và mua bán bằng Đô la Mỹ (Petrodollar). Vì vậy, giá dầu Brent và sức mạnh của đồng USD có một mối quan hệ tỷ lệ nghịch (giống như hai người ngồi trên một chiếc bập bênh).

• Khi đồng USD suy yếu (Giá dầu tăng)

Lúc này, đối với những quốc gia sử dụng đồng tiền khác (như Euro, Yên Nhật, hay VNĐ), họ sẽ dùng ít nội tệ hơn để mua cùng một lượng USD. Điều này làm cho việc mua dầu trở nên "rẻ" hơn đối với họ. Nhu cầu mua dầu từ các quốc gia này tăng lên, từ đó đẩy giá dầu Brent tăng cao. Đồng thời, các nhà đầu tư cũng mua dầu như một tài sản trú ẩn để chống lại sự mất giá của đồng USD.

• Khi đồng USD mạnh lên (Giá dầu giảm)

Ngược lại, giá nhập khẩu dầu Brent trở nên cực kỳ đắt đỏ đối với các quốc gia ngoài Mỹ. Họ sẽ thắt chặt hầu bao, giảm mua dầu, khiến nhu cầu giảm và giá dầu Brent hạ nhiệt.

3.4. Bàn cờ Chính trị và Thương mại: Những cái "hắt hơi" làm rúng động toàn cầu

Vì dầu Brent là tài nguyên hữu hạn không thể tái tạo, không phải lúc nào cũng có sẵn để bơm lên. Do đó, nó trở thành thứ vũ khí chính trị tối thượng. Bất kỳ biến động nào về chính trị hay thương mại cũng khiến giá dầu nhảy múa điên cuồng.

• Tổ chức OPEC và OPEC+

Đây là liên minh của các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới (dẫn đầu là Ả Rập Xê Út và Nga). Họ nắm trong tay "van khóa" dầu mỏ của thế giới. Khi họ họp bàn và quyết định chế tài cắt giảm sản lượng khai thác (bơm ít dầu ra thị trường hơn), nguồn cung thắt chặt sẽ lập tức khiến giá dầu Brent tăng vọt.

• Chiến tranh và xung đột địa chính trị

 Khi các khu vực khai thác dầu lớn (như Trung Đông) hoặc các quốc gia xuất khẩu dầu lớn (như Nga) vướng vào chiến tranh, thế giới lo sợ rủi ro gián đoạn nguồn cung (đường ống bị phá hủy, tàu chở dầu bị tấn công). Nỗi sợ hãi này tạo ra "phần bù rủi ro địa chính trị" (geopolitical risk premium), khiến giá dầu Brent bị đẩy lên đỉnh điểm ngay cả khi nguồn cung thực tế chưa hề bị đứt gãy.

• Các lệnh cấm vận và thỏa thuận thương mại

Khi các nước lớn áp đặt lệnh trừng phạt cấm mua dầu từ một quốc gia nào đó, nguồn cung trên thế giới đột ngột hụt đi một mảng lớn, các quốc gia phải tranh giành nhau lượng dầu Brent còn lại trên thị trường, đẩy giá tiếp tục leo thang.

>> Theo dõi giá dầu Brent và ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam tại: Oil Impact Tracker

4. Ví dụ minh họa: Quyền lực vô hình của dầu Brent

Để bạn dễ hình dung quyền lực vô hình của giá dầu Brent, chúng ta hãy cùng theo dõi một kịch bản giả sử mang tính "hiệu ứng cánh bướm" rất đời thường sau đây. Bạn sẽ thấy kinh tế vĩ mô không hề xa vời mà nó nằm ngay trong giỏ đi chợ hàng ngày của bạn!

Bước 1 - Sự kiện châm ngòi (Ở cách xa nửa vòng trái đất)

Khối OPEC+ (những ông trùm dầu mỏ ở Trung Đông và Nga) họp kín và bất ngờ thông báo: "Mùa đông này chúng tôi sẽ cắt giảm sản lượng 2 triệu thùng dầu/ngày để giữ giá". Cùng lúc đó, Mẹ Thiên Nhiên cũng "góp vui" bằng một cơn siêu bão càn quét khu vực Biển Bắc, buộc các tập đoàn năng lượng phải sơ tán công nhân khẩn cấp và đóng cửa hàng loạt giàn khoan khai thác dầu Brent để đảm bảo an toàn.

Bước 2 - Phản ứng hoảng loạn trên thị trường tài chính

Nguồn cung đột ngột bị thắt chặt trong khi nhu cầu sưởi ấm mùa đông đang đến gần. Trên sàn giao dịch ICE tại Luân Đôn, các nhà giao dịch (trader) hoảng loạn mua vào để găm hàng. Chỉ trong vài phiên giao dịch, giá dầu Brent nhảy vọt một mạch từ mốc 80 USD/thùng lên thẳng vượt ngưỡng 100 USD/thùng.

Bước 3 - Tác động vĩ mô vỗ mặt thị trường Việt Nam

Dù Việt Nam có khai thác dầu, nhưng các nhà máy lọc hóa dầu lớn như Bình Sơn (Dung Quất) hay Nghi Sơn vẫn phải nhập khẩu thêm một lượng lớn dầu thô (theo chuẩn giá Brent hoặc tương đương) từ nước ngoài để pha trộn và lọc thành xăng thành phẩm. Khi giá nguyên liệu đầu vào đội lên hàng chục phần trăm, chi phí sản xuất của các nhà máy này tăng vọt, buộc giá bán buôn xăng dầu cho các thương nhân đầu mối trong nước phải điều chỉnh tăng theo.

Bước 4 - Gánh nặng đè lên vai doanh nghiệp vận tải

Đến kỳ điều hành giá, Liên Bộ Tài chính - Công Thương không thể gồng lỗ mãi bằng quỹ bình ổn, đành ra quyết định: Xăng RON 95 và dầu Diesel đồng loạt tăng mạnh thêm 2.000 VNĐ/lít. Lúc này, chú Tuấn - chủ một đội xe tải đông lạnh chuyên chở nông sản từ Đà Lạt xuống các chợ đầu mối tại TP.HCM - bắt đầu méo mặt. Nhẩm tính chi phí đổ dầu cho một chuyến xe giờ đây đội lên cả triệu bạc. 

Nếu giữ nguyên cước vận chuyển, chú Tuấn sẽ chạy xe không công, thậm chí âm tiền dầu. Không còn cách nào khác, chú buộc phải thông báo tăng cước phí vận chuyển hàng hóa với các tiểu thương.

Bước 5 - Cú chốt hạ trực tiếp vào chiếc ví của bạn

Sáng hôm sau, bạn xách giỏ ra chợ mua đồ nấu bữa sáng. Bạn ghé hàng rau quen thuộc, nhặt một bó rau cải và tá hỏa khi nghe báo giá tăng thêm 5.000 đồng so với tuần trước. Khi bạn thắc mắc, cô bán rau lắc đầu ngao ngán phân trần: "Trời ơi, cô đâu có muốn bán đắt làm gì cho ế! Nhưng sáng nay ra chợ đầu mối lấy hàng, tiền cước xe tải nó tăng chóng mặt vì giá xăng dầu lên, người ta bỏ sỉ giá cao thì cô phải tăng giá bán lẻ lên mới có đồng ra đồng vào chớ con!".

=> Đấy! Bạn thấy chưa? Một cái đập bàn họp hành của mấy vị tỷ phú ở tít tận Trung Đông, hay một cơn gió bão lạnh lẽo ở vùng Biển Bắc xa xôi, cuối cùng lại biến thành "thuế lạm phát" đánh thẳng vào bát phở, mớ rau và túi tiền ăn sáng của chính bạn. Đó chính là quyền lực vĩ đại và sức mạnh chi phối toàn cầu của Dầu Brent!

5. Kết luận: Nhà đầu tư F0 có nên quan tâm đến giá dầu Brent?

Dầu Brent là gì? Nó không chỉ đơn thuần là một chất lỏng màu đen dính nhớp, mà là dòng máu nuôi sống toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Xu hướng tăng hay giảm của giá dầu Brent mang ý nghĩa sống còn không chỉ với các chính phủ mà còn với túi tiền của từng cá nhân.

Đối với nhà đầu tư chứng khoán, việc hiểu dầu Brent là gì, hiểu được bản chất, đặc biệt là việc theo dõi sát sao sự biến động của giá dầu Brent (do cung cầu, thời tiết, tỷ giá USD hay chính trị) là một "bí kíp sinh tồn". 

Giá dầu tăng có thể mang lại siêu lợi nhuận cho các cổ phiếu thuộc nhóm ngành Dầu khí (khai thác, giàn khoan, vận tải dầu), nhưng đồng thời nó cũng là "kẻ thù" đẩy lạm phát lên cao, làm tăng chi phí vận hành của các ngành Vận tải, Sản xuất, Nhựa hay Phân bón. Nắm bắt được "nhịp thở" của dầu Brent, bạn sẽ biết cách né tránh rủi ro và tìm ra những cơ hội đầu tư tỏa sáng nhất.

>> Để trang bị thêm những "bí kíp sinh tồn" giúp nắm bắt nhịp thở của các yếu tố vĩ mô như giá dầu Brent cũng như hiểu hơn về thị trường,...., bạn hãy tìm đọc ngay cuốn sách 200++ Bài Học Vỡ Lòng Chứng Khoán cho Nhà Đầu Tư F0, sẽ giúp bạn vững tin hơn trên hành trình đầu tư.

FAQ

1. Dầu Brent đắt như vậy, tôi mua về đổ thẳng vào xe máy chạy cho "bốc" được không?

Chắc chắn là KHÔNG nhé! Dầu Brent là "dầu thô" (crude oil) vừa được hút lên từ dưới lòng đất/đáy biển. Nó là một hỗn hợp hóa học phức tạp. Để dùng cho xe máy, nó phải được vận chuyển đến các nhà máy lọc dầu để trải qua quá trình chưng cất, tách lọc phức tạp mới tạo ra được xăng (RON 95, RON 92) hoặc dầu Diesel. Đổ dầu thô vào xe thì xác định là... đi tong cái động cơ đấy!

2. Tại sao nó lại có tên là "Brent"? Nghe giống tên người vậy?

Cái tên này xuất phát từ cách đặt tên mỏ dầu của tập đoàn năng lượng Shell. Ban đầu, họ có thói quen đặt tên các mỏ dầu khai thác được ở Anh theo tên các loài chim. Mỏ dầu đầu tiên được phát hiện ở Biển Bắc được đặt theo tên của loài ngỗng Brent (Brent Goose). Lâu dần, cái tên này trở thành thương hiệu cho toàn bộ loại dầu thô tiêu chuẩn khai thác tại khu vực này.

3. Tôi muốn "mua" dầu Brent để đầu tư thì phải ra tận mỏ dầu xách can đi đựng à?

Khá khen cho sự hài hước của bạn! Thực tế, trong thị trường tài chính, bạn không cần phải mua những thùng dầu vật lý dính đầy dầu mỡ. Các nhà đầu tư giao dịch dầu Brent thông qua các "Hợp đồng tương lai" (Futures), "Hợp đồng chênh lệch" (CFD), hoặc mua cổ phiếu của các tập đoàn dầu khí lớn trên sàn chứng khoán. Việc giao nhận dầu vật lý chỉ dành cho các tập đoàn lọc hóa dầu khổng lồ thôi.

4. Giá dầu Brent tăng thì tôi nên mua cổ phiếu ngành nào ở Việt Nam?

Khi giá dầu Brent tăng và duy trì ở mức cao (thường là trên $70/thùng), đây là "Thiên thời" cho nhóm cổ phiếu Dầu khí Thượng nguồn và Trung nguồn. Các công ty cung cấp dịch vụ khoan (cho thuê giàn khoan), xây lắp công trình dầu khí ngoài khơi, hoặc vận tải dầu khí sẽ có cơ hội nhận được nhiều hợp đồng lớn với biên lợi nhuận cao. Hãy đưa nhóm cổ phiếu Dầu khí vào danh sách theo dõi ngay khi thấy giá Brent bật tăng nhé!

Cú Thông Thái Research

Nền tảng giáo dục tài chính #1 Việt Nam. Chuyên phân tích BCTC, sàng lọc cổ phiếu, kinh tế vĩ mô và quản lý tài sản cá nhân. Cung cấp 30+ công cụ tài chính miễn phí tại vimo.cuthongthai.vn.