Các bạn biết không, tôi còn nhớ như in lời ông cố tôi từng dạy: "Góp cả đời được một tấc đất, mà con cháu không giữ nổi một li". Ngày xưa, chuyện để lại của cải chỉ là lời dặn dò, mảnh di chúc viết vội. Nhưng thời nay, khi tài sản của các giátộc Việt Nam ngày càng phình to, thì câu chuyện chuyển giao lại trở thành một ván cờ phức tạp hơn nhiều.

Ông Chú Vĩ Mô đã từng chứng kiến không ít gia đình rạn nứt, hao hụt tài sản chỉ vì một chữ "thiếu" – thiếu một kế hoạch di sản (estate planning) bài bản. Theo nghiên cứu Gia Tộc tại hệ sinh thái Cú Thông Thái (cuthongthai.vn), một con số đáng giật mình là hơn 90% các gia đình giàu có ở Việt Nam vẫn đang mắc những sai lầm chết người khi nghĩ về việc bảo vệ và chuyển giao tài sản. Họ cứ nghĩ di chúc là đủ, mà không biết rằng đó mới chỉ là khởi đầu của một cuộc hành trình dài.

Để các bạn dễ hình dung, tôi đã tổng hợp một bảng so sánh về cách tiếp cận di sản của các gia đình Việt, từ truyền thống đến hiện đại. Đây là những điều tôi đã đúc kết được sau nhiều năm gắn bó với các giátộc, từ việc vun đắp đến việc gìn giữ của cải:

Chỉ di chúc là đủ? Sai lầm chết người của Giátộc Việt

Theo kinh nghiệm của tôi, sai lầm lớn nhất mà tôi thường thấy ở các giátộc Việt Nam là việc chỉ tập trung vào di chúc mà bỏ qua hoàn toàn cấu trúc tài sản và pháp lý tổng thể. Nhiều chủ doanh nghiệp lớn, những người đã dành cả đời để gây dựng cơ nghiệp, thường nghĩ rằng một mảnh di chúc là đủ để truyền lại gia sản. Họ tin rằng di chúc sẽ giải quyết mọi chuyện, rằng lời dặn dò cuối cùng sẽ được con cháu tuân thủ.

Nghiên cứu của chuyên gia Cú Thông Thái tại Cú Thông Thái — Gia Tộc cho thấy.

🦉 Cú nhận xét: Thực tế phũ phàng hơn nhiều. Một di chúc đơn thuần, đặc biệt là khi tài sản lớn và phức tạp (gồm nhiều công ty, bất động sản ở TP.HCM hay Hà Nội), rất dễ trở thành ngòi nổ cho các cuộc tranh chấp không hồi kết.

Các báo cáo về triển vọng thị trường tài chính Việt Nam dự báo tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2024–2025 duy trì quanh mức 6.5–7%/năm, kéo theo nhu cầu tích lũy và bảo toàn tài sản dài hạn của hộ gia đình và doanh nghiệp gia đình tăng mạnh (Theo The Saigon Times). Điều này đồng nghĩa với việc giá trị tài sản, đặc biệt là bất động sản tại các đô thị lớn, sẽ tiếp tục tăng nhanh. Khi miếng bánh ngày càng lớn, nếu không có cấu trúc pháp lý rõ ràng ngoài di chúc, mâu thuẫn thừa kế sẽ càng gay gắt, làm chậm trễ hoặc thậm chí làm đổ vỡ cả cơ nghiệp. Di chúc chỉ là một phần của bức tranh, nó không thể kiểm soát quyền biểu quyết trong doanh nghiệp, cũng không thể bảo vệ tài sản khỏi các nghĩa vụ nợ chưa thanh toán của người đã khuất.

Khi tài sản tăng trưởng Ẩn chứa Nợ nần: Vì sao thiếu chiến lược dài hạn?

Một sai lầm phổ biến khác là các giátộc Việt Nam thường không gắn estate planning với chiến lược tài chính – đầu tư dài hạn. Tôi vẫn thường thấy nhiều gia đình quản lý tài sản theo kiểu "tiền ai nấy giữ", không có một tầm nhìn chung về cách phân bổ và phát triển tài sản cho cả giátộc. Điều này giống như mỗi người một tay chèo, nhưng lại không có một chiếc la bàn chung để định hướng con thuyền.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có nhiều biến động và cơ hội, việc thiếu một bản đồ tài sản chung là vô cùng nguy hiểm. Theo báo cáo về thị trường tài chính Việt Nam năm 2024, tăng trưởng tín dụng khoảng 15.08%, trong khi huy động vốn tăng 10.5% (Theo Vietnam Capital Securities). Điều này cho thấy việc sử dụng đòn bẩy nợ trong nền kinh tế đang tăng nhanh. Nếu không có một chiến lược tài chính dài hạn, một kế hoạch phân bổ tài sản hợp lý (chỉ nên dành 5–10% tổng tài sản vào vàng, 5–10% vào trái phiếu doanh nghiệp an toàn, phần còn lại phân bổ linh hoạt giữa bất động sản, chứng khoán và tiền gửi tùy khẩu vị rủi ro – Theo Vietcap), thì giátộc rất dễ bị động khi thị trường thay đổi hoặc khi có các nghĩa vụ nợ phát sinh.

Việc không có một chiến lược đầu tư gắn liền với kế hoạch di sản khiến con cháu không thể nắm bắt được tổng thể bức tranh tài chính của giátộc, dẫn đến việc kế thừa bị động và thiếu khả năng quản trị hiệu quả.

Tài sản cá nhân hay Tài sản Gia Tộc: Ranh giới mong manh

Ranh giới giữa tài sản cá nhân và tài sản giátộc ở Việt Nam thường rất mờ nhạt, và đây là một sai lầm cực kỳ phổ biến: để tất cả tài sản đứng tên cá nhân, không tách biệt tài sản gia đình – doanh nghiệp. Tôi từng có người bạn, ông ấy là chủ một doanh nghiệp sản xuất lớn ở Quận 7, TP.HCM, tất cả các nhà xưởng, đất đai, cổ phần công ty đều đứng tên cá nhân ông ấy và vợ. Khi ông ấy gặp biến cố, toàn bộ tài sản bị "đóng băng" để giải quyết thủ tục thừa kế, gây ách tắc nghiêm trọng dòng tiền kinh doanh.

Việc này tạo ra hàng loạt rủi ro:

Trong khi đó, xu hướng tài chính doanh nghiệp 2025 nhấn mạnh vai trò của quản trị tài chính chiến lược và sự tham gia của công nghệ. Một xu hướng đáng chú ý là sự nổi lên của tiêu chí ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) từ năm 2025 (Theo Omicall), yêu cầu doanh nghiệp phải có cơ chế quản trị, kế hoạch kế nhiệm và quy tắc gia đình minh bạch. Nếu giátộc không thiết lập một pháp nhân trung tâm (như công ty holding gia đình) để nắm giữ tài sản, họ đã đi ngược lại xu hướng chuyên nghiệp hóa này và tự đặt mình vào những rủi ro không đáng có.

Biến cố không lường trước: Kịch bản rủi ro bị bỏ quên

Có một điều mà nhiều giátộc thường bỏ qua khi lập kế hoạch di sản, đó là không tính đến các kịch bản rủi ro sức khỏe, pháp lý, và nợ xấu. Ai trong chúng ta cũng muốn mọi thứ suôn sẻ, nhưng cuộc sống thì vô thường. Tôi từng chứng kiến một gia đình kinh doanh đồ nội thất ở Cầu Giấy, Hà Nội, khi người cha – trụ cột chính – đột ngột gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, toàn bộ hoạt động kinh doanh và khối bất động sản lớn của gia đình gần như tê liệt. Các con chưa đủ kinh nghiệm quản lý, lại không có một quỹ dự phòng thanh khoản đủ lớn, suýt chút nữa phải bán tháo tài sản.

🦉 Cú nhận xét: Estate planning hiện đại luôn gắn liền với các lớp bảo vệ tài chính như bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe cao cấp, bảo hiểm khoản vay, và các quỹ dự phòng thanh khoản.

Những giải pháp này giống như một chiếc phao cứu sinh, đảm bảo rằng con cháu không phải gồng mình gánh vác các nghĩa vụ tài chính khi biến cố xảy ra, và quan trọng hơn là không phải bán tháo các tài sản lõi của giátộc. Nếu các bạn muốn tự mình đánh giá mức độ rủi ro này, các bạn có thể tự kiểm tra Điểm Sức Khỏe Tài Chính của mình và gia đình tại Cú Thông Thái.

Không cập nhật pháp luật: Kế hoạch di sản lạc hậu như xe cổ

Việt Nam đang trong giai đoạn "đột phá thể chế" với nhiều chính sách vĩ mô lớn từ 2024–2025 đến 2030 (Theo The Saigon Times), và đây cũng là lúc các giátộc cần liên tục cập nhật kế hoạch di sản của mình theo chính sách, pháp luật và xu hướng thị trường. Thế nhưng, nhiều người sau khi viết di chúc hoặc lập kế hoạch ban đầu thì lại... bỏ đó cả chục năm trời, không hề rà soát lại.

Hãy nghĩ xem, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Dân sự, các chính sách thuế về chuyển nhượng bất động sản, thuế tài sản… liên tục thay đổi. Một cấu trúc tài sản từng rất hiệu quả 5-10 năm trước có thể trở nên lỗi thời, kém hiệu quả, thậm chí tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn trong hiện tại. Đặc biệt tại các thành phố lớn như TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng, nơi đang dẫn đầu về đầu tư công và hạ tầng, việc không cập nhật kế hoạch di sản theo biến động chính sách dễ khiến cấu trúc tài sản của gia đình trở nên lạc hậu, kém hiệu quả, và có thể dẫn đến những khoản thuế, phí không mong muốn.

Bài Học Từ Các Giátộc Thành Công: Hành Động Cụ Thể Để Kiến Tạo Giátộc Vĩnh Cửu

Theo kinh nghiệm của tôi, việc xây dựng một giátộc bền vững đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một tư duy chiến lược, không ngừng học hỏi. Tôi đã may mắn được đồng hành cùng nhiều gia đình Việt Nam trên con đường này, và đây là những hành động cụ thể mà các bạn có thể tham khảo:

Kết Luận: Chuyến đi dài của Giátộc

Estate planning không phải là một đích đến, mà là một hành trình dài của sự chuẩn bị và thích nghi. Nó không chỉ là câu chuyện của tiền bạc, mà còn là câu chuyện của sự bền vững giátộc, của tình yêu thương và trách nhiệm qua nhiều thế hệ. Việc nhận diện và khắc phục những sai lầm phổ biến là bước đầu tiên để các bạn có thể xây dựng một kế hoạch di sản thực sự hiệu quả, bảo vệ tài sản và gìn giữ hòa khí gia đình.

🦉 Cú nhận xét: Đừng để những tài sản quý giá mà ông cha đã vun đắp bị hao mòn hay chia rẽ vì thiếu một chiến lược rõ ràng. Hãy bắt đầu ngay hôm nay, vì tương lai của giátộc không chờ đợi.

Tìm hiểu thêm về quản lý tài sản gia tộc tại vimo.cuthongthai.vn/tai-san/gia-toc.